Chuyện Đại học

Dạo này có vài chuyện liên quan tới Úc châu, rồi mấy người hỏi chuyện thời Đại học của mình, những hình ảnh của 3 năm rưỡi miệt mài ở Đại học Macquarie (MQ) được tua lại trong đầu, thật chậm rãi...

Sau khi thi tốt nghiệp lớp 12, mình cân nhắc nghiêm túc giữa 3 nguyện vọng: học Định phí ở MQ, học bằng đôi Kinh tế & Sư phạm Toán ở Đại học Công giáo Úc (ACU), hoặc học Khoa học Thống kê ở Đại học Công nghệ Sydney (UTS). Hỏi mẹ thì mẹ bảo học ngành nào ngắn nhất, thêm 1 năm là không biết sẽ xảy ra những chuyện gì; cộng với chút ‘lý trí’ của đứa trẻ chưa 18 trong thời điểm quan trọng ấy, mình cắp cặp tít lên khu vực phía bắc Sydney để đi học Định phí ở MQ. Khái niệm về Định phí với mình là học xong đi làm ngồi tính phí bảo hiểm, hoặc vào ngân hàng phòng đầu tư ngày ngày xem bảng điện chứng khoán/giá vàng/giá ngoại tệ rồi mua thấp bán cao. Đơn giản vậy thôi!

Ấn tượng về thời học Đại học của mình tóm gọn ở 1 chữ KHÓ. Môn quái gì cũng khó, khó lắm, học hành tối ngày không có thời gian trống nhiều để đi làm, đi chơi. Sinh viên Định phí có cái khổ là ngoài chuyện thi đủ 50% để qua môn trong trường, mà còn phải thi được 65% (điểm Credit trở lên) để được miễn trừ (exemption) cho chứng chỉ đi làm cấp bởi Hiệp hội Định phí Úc. Mấy môn bổ trợ ngoài chuyên ngành chính, học cùng cả khoa nên không phải môn khó, ví dụ như Toán cao cấp, Kinh tế vĩ mô vi mô, v.v. cũng phải học đàng hoàng. Tới mấy môn tự chọn không liên quan như IT, bài luận cuối kì đòi viết tới 7,000 – 8,000 chữ, mà viết văn ở Đại học có chém bừa được đâu, luận điểm dẫn chứng đủ các thể loại nguồn rồi kiểm tra xem có bị đạo văn, đang học giải trí tới lúc làm bài cuối môn nhức hết cả đầu.

3 kì học đầu tiên (1 năm rưỡi đầu) trôi qua tương đối êm ả, mình thi đủ điểm miễn trừ mấy môn đầu tiên của Định phí như Xác suất, Toán tài chính, với mấy môn hỗ trợ như Kinh tế, Tài chính, Kế toán, không có gì khó khăn. Êm ả với mình thế thôi, mà mình để ý cứ hết mỗi kì lại thấy rụng mất vài gương mặt quen. Hỏi ra mới biết mấy kì đầu tiên đối với những môn của Định phí hay mấy môn để xây dựng kiến thức nền rất quan trọng như Xác suất, Thống kê; nếu sinh viên thi không đủ 65%, điểm tổng kết cả kì tầm 2.5/4.0 thì hẳn là nhận được mail của ông thầy chủ nhiệm kêu chuyển ngành đi, học hành thế không theo được Định phí đâu. Thế là bạn bè cứ rụng dần rụng bớt, đi học ngày một thưa thớt.

Công cuộc học hành ở Đại học thực sự khó khăn từ kì 2 năm 2, khi người ta bắt đầu dạy tới những thứ như Phân tích phương sai (ANOVA), Phân tích hồi quy (Regression) của môn Thống kê, và Chi trả ngẫu nhiên phần 1 (Contingent payment 1) của Định phí. Phong cách dạy học từ lúc này trở đi là trên giảng đường (lecture) và lớp nhỏ (tutorial/tute) chỉ dạy lý thuyết và làm bài tập củng cố lý thuyết, còn tới lúc đi thi là ứng dụng lý thuyết vào bài toán thực tế. Đề thi nó không còn đọc lên một phát là biết áp dụng công thức nào thay số vào là xong. Nhớ học quả chi trả ngẫu nhiên kia bắt đầu hiểu được lý thuyết về xác suất còn sống, xác suất tử vong, số lượng còn sống đầu kì cuối kì, bắt đầu biết diễn giải ý nghĩa đằng sau các biểu thức xác suất sống với chả chết thì chương trình học nó đã nhảy tới A lớn a nhỏ (dòng tiền trong tương lai, chiết khấu về hiện tại có bao gồm xác suất tử vong), xác suất tử vong trên tập có chọn lọc với không chọn lọc rồi. Chưa kể kì đó còn học 1 môn kinh điển của sinh viên Định phí là môn Xác suất Tổ hợp (Combinatorial Probability). Môn này rất đáng sợ vì bài nào cũng làm được, cách mình suy nghĩ thấy logic rồi mà đọc đáp án cũng thấy đáp án đúng, xong cũng không biết mình sai ở đâu. Ông thầy theo style là tụi bay không biết như thế là đúng hay sai thì đừng cố đấm ăn xôi, viết lung tung trong bài thi sai lệch hẳn kiến thức cơ bản là thầy trừ điểm, tính điểm âm. Làm xong không ghi ra cách kiểm tra lại đáp số xem có hợp lí chưa cũng trừ điểm. Chuyện âm điểm là bình thường khi học môn này. Ngay từ trong trường đã dạy cho các cháu Định phí viên tương lai không được giấu dốt và hết sức thận trọng như thế đấy. Hết năm 2 là thi trượt thêm 1 mớ nữa, chính thức ‘chốt sổ’ được khoảng 30 gương mặt Định phí trẻ tiềm năng cung cấp cho thị trường lao động. Tới đây là mình còn vớt nốt được đủ điểm miễn trừ cho môn Xác suất (nửa sau môn FM và môn VEE Maths Stats), còn lại môn Chi trả ngẫu nhiên phần 1 kia là chỉ đủ qua thôi, không đủ điểm miễn trừ.

Sang tới năm 3 là thôi không còn biết đang học cái gì nữa rồi, cộng với thời điểm đó mình không nhìn ra được ứng dụng của những kiến thức đã học trong thực tế, nên học hành rất chống đối, xác định chỉ học đủ điểm qua môn còn ra trường thôi. Học đủ các loại rủi ro với mô hình, mô hình tài sản công nợ, mô hình chuyển tiếp, mô hình nhiều trạng thái, lý thuyết trò chơi, rồi tính tuổi theo năm đã qua (Age Last Birthday) hay năm sắp tới (Age Next Birthday) vẽ mấy cái sơ đồ rồi di chuyển qua lại đang qx thành q(x+1/2), thầy làm như đi chơi mà tới mình làm thì như chơi sổ xố đoán bừa, v.v. học đủ mọi thứ mà chả hiểu dùng làm gì. Tới năm 3 này môn nào đi thi cũng cho mang tài liệu vào, nhẹ thì mang 1 tờ A4 tới nặng thì muốn mang bao nhiêu sách vở thì mang, vẫn trượt như rạ. Tiếp nối truyền thống từ năm 2, giáo viên chỉ dạy lý thuyết, còn lúc thi là áp dụng lý thuyết vào bài toán thực tế. Ví dụ chỉ dạy tính ra xác suất ràng buộc 2 người nhưng vào thi là xác suất ràng luôn cả gia đình, rồi có cả dòng tiền nhận được nếu người này ‘tèo’ trước người kia rồi di chúc chia lại cho 2 con theo xác suất còn sống của 2 đứa con. 1 bài trong đề thi cuối kì toàn có từ câu a tới câu p câu q, làm tới câu f câu g là hồn vía bay tứ tung hết rồi nên thi cử điểm kém lắm.

Đỉnh điểm là mình trượt 1 môn về dự phòng bên Phi trong kì cuối cùng của năm 3, tài liệu học từng tuần đọc thì hiểu, bài tập trên lớp cũng đọc hiểu được, mà bài thi thì không biết làm, không ngọ nguậy được tí nào. Trượt đúng kì cuối nên khỏi tốt nghiệp đúng hạn, nên thành ra 3 năm rưỡi mới học xong. Trong cái rủi có cái may, năm thứ 4 đó nửa đầu năm về đi làm ở Sài Gòn, lại được vào đúng “trường Đại học bảo hiểm” ở Việt Nam thay tạm cho 1 chị nghỉ sinh. Nửa năm ở Pru đó giúp ích rất nhiều cho mình trong việc nhìn thấy hoạt động thực tế của 1 Công ty bảo hiểm, nhìn ra phần nào những thứ xác suất và chiết khấu dòng tiền học trong trường là thứ cơ bản phải hiểu để sử dụng trong công việc sau này. Bên cạnh đó còn là bước chân đầu tiên vào ngành bảo hiểm, là những mối quan hệ mà các anh chị đã rất có tâm dạy cho những kiến thức, những thói quen ban đầu đã giúp định hình cách tiếp cận công việc của mình sau này. Nếu không có 6 tháng ở Pru năm ấy, mình chịu không biết học xong có tự xin vào đúng khối Định phí của công ty nhân thọ nào được sau khi tốt nghiệp không với cái kết quả học hành thế kia. Sau 6 tháng hợp đồng ở Pru quay lại trường học nốt môn cuối, lần này chọn học phần 2 của cái môn Chi trả ngẫu nhiên kia (Contingent Payment 2) vì thấy cần thiết nếu làm mảng nhân thọ. Đúng là nhìn được thực tế rồi nên quay lại học hành hiểu hơn hẳn, lại có thời gian học tập trung 1 môn thôi nên thi đủ điểm được miễn trừ cơ, mỗi tội phần 1 không đủ điểm nên trung bình môn này vẫn chưa được miễn, tiếc lắm.

Lắm lúc mình cũng nghĩ nếu ngày đó không chọn học Định phí mà đi học Sư phạm Toán thì giờ khéo mình đang là cô giáo làng ở một vùng quê hay đô thị nào của nước Úc rồi nhỉ. Cũng không tưởng tượng ra. 3 năm rưỡi học Đại học ngành Định phí dù không thành công về mặt học hành, nhưng cũng nên cơm nên cháo về mặt thành người, thành nghề. Việc học hành khó khăn ấy rèn luyện nên sự cẩn thận, khiêm tốn, bớt ảo tưởng về khả năng của bản thân, kiên nhẫn tìm hiểu vấn đề, bên cạnh những kiến thức chuyên ngành. Đó là những đức tính và kĩ năng cần có để làm việc và làm được việc trong ngành bảo hiểm. Và mình vẫn cảm ơn Đại học Macquarie, chuyên ngành Định phí về tất cả những điều ấy.

All reactio

Thiên hướng của trẻ

Tôi ở nhà là út, út của cả 2 bên nội ngoại, tới bây giờ các bác, các anh chị vào nhà toàn gọi “Em bé đâu?”, “Em bé hôm nay mới thấy mặt ở nhà” chứ còn không gọi em Hương, nên cảm giác lúc nào cũng bé bỏng. Được bà mẹ tuyên bố không đi khỏi nơi cư trú quá bán kính 3km, nên mỗi độ mẹ “khâm sai” kêu 2 chị em đại diện gia đình đi ăn cỗ bàn là tôi cảm thấy mình khác lắm, người lớn ghê lắm, người lớn rồi nên giờ phải lo chuyện gia đình đi nhé.

Như cái chuyện học hành của mấy đứa cháu chẳng hạn. Thỉnh thoảng mấy anh chị nhắn hỏi có nên cho cháu nó học trường này trường nọ, theo học môn này môn kia, là cảm thấy trách nhiệm nặng nề dễ sợ. Cô chúng nó mà, ý kiến của cô là ảnh hưởng tới tương lai của đứa trẻ, chuyện không đùa được : )).

Các bố mẹ giờ có hiểu biết hơn thời bố mẹ tôi, nên sát sao kĩ hơn, muốn nó tốt từ những bước đầu, mà tôi thấy anh chị tôi lo sớm quá = )) Có đứa trẻ bộc lộ thiên hướng rõ ràng từ nhỏ, có đứa tới hết phổ thông vẫn chưa biết mình muốn làm gì, rồi thế hệ khác nhau, nên khó để dập khuôn kinh nghiệm.

Thế hồi bé tôi thiên hướng gì ấy nhỉ?

Tôi học đàn trong gần 5 năm cấp 1, là ví dụ cũng khá điển hình cho phương pháp dạy 3D của mấy thầy cô dạy nhạc cho trẻ con: vừa dạy, vừa dọa, vừa dỗ. Không đứa trẻ nào thích tập đàn cả mà đứa nào cũng phải bị ép mới có thành tích được. Tôi năm nào đi thi cũng giải nhất trung tâm Suối nhạc (tiền thân của trường Việt Thương bây giờ), có năm lớp 4 cá biệt trung tâm cử đi thi còn dành giải nhì liên hoan độc tấu toàn miền Bắc. Bố tôi lúc đó vẫn câu cửa miệng cho con gái học đàn để nó nền nã nhẹ nhàng chứ mong gì thành Đặng Thái Sơn đâu, cô giáo dạy đàn cười anh cứ nói thế, dù không khen trực tiếp, nhưng cô vẫn nhận xét làm tôi rất nhớ: “Với bạn khác nếu tập bài mới thấy khó quá thì cô phải điều chỉnh ngay nhưng riêng bạn Hương thì cô có thể ép. Con chịu được áp lực và muốn làm tốt.” Tôi chẳng biết mới 7 8 tuổi mình bộc lộ điểm gì, nhưng có lẽ sự nhạy cảm của giáo viên âm nhạc đã rất chuẩn xác. Giờ tôi vẫn thỉnh thoảng ngoạc lên với mẹ tôi, ngày đó để cho con học đàn chuyên nghiệp thì bây giờ có phải nhà này có cô nghệ sĩ đàn piano rồi không. Thế là mẹ tôi đốp ngay, ờ rồi cạp cái gì ăn hả con. Hahaha.

Còn chuyện học văn hóa, tôi là “gà công nghiệp” chính hiệu, “gà chọi” trường chuyên lớp chọn trong lò trường công từ bé, thiên hướng Khoa học tự nhiên rất rõ ràng. Những năm cấp 2 học sinh giỏi nhờ môn Toán Lý Hóa toàn trên dưới 9 phẩy kéo điểm trung bình lên, chứ môn Văn không bao giờ quá 7,5, ngoại ngữ tiếng Anh cũng chỉ trên dưới 8,0. Điểm thi Đại học hay ngành nghề chính bây giờ cũng là Toán chủ đạo. Nhưng những bài tập được điểm cao nhất trong thời kì đi học của mình, cao ở mức bùng nổ, chính chủ còn không tin được vào bản thân, thì lại nằm ở những môn viết văn và ngoại ngữ. Thi Ams cấp 2 điểm Tiếng Việt cao hơn điểm Toán. Cấp 3 ở Úc chọn học tiếng Trung vì lí do ban đầu là hết môn khác để chọn, học lớp 11 cho vui thôi rồi lớp 12 học tăng Toán lên để bỏ tiếng Trung đi. Xong rồi quay ngoắt 180 độ, học tiếng Trung đam mê, bỏ Hóa học tiếng Trung cho lớp 12, tốt nghiệp điểm cao nhì bang, học nhiều như học Toán, còn tiếng Anh học rất đối phó. Cô giáo dạy tiếng Trung đã rất nhiều lần chấm bài để lời phê đại ý là con vừa phải thôi :)), đề bài chỉ yêu cầu ghép 5 từ thì làm luôn ghép 15 từ, viết đoạn văn 50 chữ thì làm luôn bài văn 100 chữ. Còn các thầy cô giáo tiếng Anh thì nhắn với chú giám hộ lúc họp phụ huynh là nhắc con phải dành thời gian học đều các môn, tiếng Anh là môn bắt buộc tính điểm mà thấy nó chỉ học Toán với tiếng Trung là không được đâu. Lên Đại học cũng thế, môn Actuary chính thì học hành rất lẹt đẹt, điểm chỉ toàn quá bán để qua môn. Chương trình học bắt học 1 môn của khoa khác thiên về xã hội học thì năm 2 chọn học môn Châu Á trong bối cảnh toàn cầu, viết bài văn cuối kì về tranh chấp biển Đông được 90 điểm mà không tin vào mắt mình. Đại học viết văn được điểm 9 nghe như điều viễn tưởng vậy. Năm 3 học 1 môn tự chọn khác về Âm nhạc trong báo chí, tổng kết môn được loại D, Distinction (75-85), cao hơn hết tất cả các môn chuyên ngành Định phí. Đấy là học văn hóa viết lách được Giáo sư, Tiến sĩ chấm bài. Còn bên ngoài thì facebook những năm học Đại học lúc nào cũng có bài viết từ bình luận văn hóa nghệ thuật tới chuyện trong nhà ra ngõ. Ngày đó mê cô ca sĩ Thu Phương lắm, viết bài lấy vé xem ca nhạc, có bài đăng báo được nhuận bút 75k đấy. Có lần bình luận chuyện Thu Phương xuất hiện trên chương trình Quán thanh xuân, nội dung là Thu Phương mà còn lên chương trình về chuyện thời xưa, đài Quốc gia VTV vậy rồi thì có thể mong 1 ngày thấy bà Khánh Ly hay ông Nguyễn Ngọc Ngạn trên VTV không nhỉ. Mẹ tôi đọc được tưởng con bé dính vào cộng đồng người Việt ở hải ngoại chính trị chính em gì, được ai thuê “đâm thuê chém mướn” bằng câu chữ trên mạng, nên gọi sang la tôi sấp mặt là. Facebook em thôi mà mẹ em làm quá =))).

Bởi vậy từ cá nhân thì tôi cũng chẳng biết tôi thuộc trường phái nào. Toán biết làm tốt và là nghề nghiệp chính kiếm cơm hàng ngày. Bên cạnh thiên hướng Toán thì khả năng ngoại ngữ và giao tiếp cũng thuộc diện không tệ, vẫn song hành cùng khả năng làm Toán để cân bằng được nhiều việc. Thế có quan trọng phải nhìn ra được đứa trẻ có thiên hướng về yếu tố nào không? Có thì tốt để phát triển yếu tố đó thành một điều đặc biệt, còn không thì cứ để phát triển đều. Quan trọng là bố mẹ đồng hành để hướng trẻ có sức khỏe, có ý thức, còn chuyện nó học được môn nào thì cứ để từ từ rồi xem, tới lớp lớn cấp 3 thì định hướng nghề nghiệp dần sau.

“Chẳng thấy nó học hành gì, chỉ cắm mặt đánh điện tử là nhanh” – “Ôi giời thế sau này làm VĐV E-sport, không phải lo chị ơi”, tôi nói chị tôi thế! = ))

Du học cấp 3: chương trình học môn (anh) Văn

2 năm cuối phổ thông ở Úc, ở Sydney, học sinh được chọn môn học, nhưng bắt buộc phải học Văn. Chương trình học Văn chia làm 2 modules chính và 1 module phụ. Module chính thường là những chủ đề lớn lao, và module phụ thì dạy cụ thể về kĩ năng hàng ngày, như là viết cv, viết thư giới thiệu bản thân (cover letter để xin việc chứ không phải nộp mỗi cái cv), viết thư phàn nàn lên quận về vấn đề ra ngõ đụng chuyện như rác đổ bừa bãi, hàng xóm ồn ào, v.v.

Nói module chính chủ đề trừu tượng vậy thôi, thực ra nó là 1 vấn đề của xã hội, của cuộc sống thường ngày mà mình nhiều khi cho là đương nhiên, không để ý tới. Thông qua việc học và phân tích những tác phẩm liên quan tới chủ đề ấy, học sinh sẽ có cái nhìn toàn diện và nhân văn hơn với cuộc sống và với cộng đồng. Vẫn phải phân tích các chi tiết trong tác phẩm, vẫn phải nêu biện pháp nghệ thuật được dùng để nói lên điều gì, nhưng đề thi phần viết sẽ là 1 câu chung chung để học sinh dùng các tác phẩm đã học diễn đạt cách hiểu của mình; chứ không cần bình văn về 1 vị tác giả hay 1 tác phẩm nào cụ thể.

Năm mình học lớp 12, module 1 chủ đề chính là "Belonging", dịch nôm na là "sự thuộc về". Có thể hiểu sự thuộc về là chỉ thuộc về 1 cộng đồng văn hóa có những đặc tính riêng, thuộc về đất nước đang sống, hay những giai đoạn tìm kiếm và tự hỏi để biết mình thuộc về đâu, v.v. Đề thi năm ấy dịch ra là "Thách thức cho việc xác định sự thuộc về đâu đó là việc có những mối quan hệ thân thiết." (The challenge of belonging is to develop meaningful connections). Nói chung là mông lung trừu tượng vậy cho học sinh khám phá. Module 2 chủ đề về "Australian voices", tiếng nói người Úc, tiếng nói đất nước, văn hóa Úc, cũng toàn là những thứ rất vô cùng.

Sở giáo dục của bang sẽ đưa ra 1 list những tác phẩm có thể chọn, với module chính giáo viên sẽ chọn 1-2 tác phẩm trong list này để học. Ngoài ra, các bạn học sinh được khuyến khích chọn thêm 1 tác phẩm ngoài (related text), cùng chủ đề nhưng thuộc thể loại khác để làm phong phú thêm bài văn của mình.

Trường mình năm đó module 1 Belonging học 1 thơ, 1 truyện kịch (kịch được in thành truyện viết, chứ không phải vở diễn kịch), nên tác phẩm ngoài cho module 1 của mình là chỉ còn phim cho chọn.

"Mao's last dancer" là 1 trong những bộ phim lúc đó mình rất cân nhắc, vì chủ đề "thuộc về" hiện lên rất rõ trong toàn mạch phim. Cunxin từ 1 cậu bé miền quê đói nghèo được chọn đi học ở trường múa Bắc Kinh không có khái niệm gì về múa ba-lê, những năm tháng chán ghét ba-lê ở trường múa nhưng là cánh cửa duy nhất để thoát nghèo, tới việc cậu được chọn đại diện cả Trung Quốc đi giao lưu văn hóa ở Mỹ. Đỉnh điểm là khi bị giữ tại Lãnh sự, chấp nhận từ bỏ gia đình, tổ quốc, để ở lại Mỹ vì sự tự do trong nghệ thuật, cho sự nghiệp múa sau này, ở thế hệ đó, với 1 người được đào tạo từ nhỏ trong môi trường văn hóa tại Bắc Kinh; tất cả đều là những hành trình khám phá không dễ dàng của bản thân để biết mình thực sự "thuộc về" đâu, "thuộc về" điều gì.

Học văn như này, thấy vào hơn rất nhiều! Những chủ đề đều rất thực tế, học sinh có thể thấy hàng ngày trong cuộc sống nên viết trở thành 1 cách để tâm sự, để bày tỏ quan điểm, chứ không phải là thứ gì cần phải học thuộc. Không có đúng sai, đủ ý hay thiếu ý, tất cả là quan điểm và phong cách cá nhân.

P/S: (Anh) Văn, vì là học Văn trong tiếng Anh, học Văn, chứ không phải học ngoại ngữ Anh Văn.

Du học cấp 3: Định hướng ngành học sau phổ thông ở Úc

Tiếp sau bài Du học cấp 3 nên đi từ khi nào viết lâu rồi, giờ mình kể tiếp chuyện học xong cấp 3 rồi quyết định học cái gì tiếp.

Mẹ mình vẫn nói mình “con bà cả hay”, lớp 12 thích nhiều ngành học lắm, nguyện vọng đăng kí vào Đại học trải khắp các lĩnh vực từ khoa học tự nhiên tới khoa học xã hội như Định phí, Sư phạm, Tâm lý, Luật, Ngôn ngữ, v.v .  Đứng trước nhiều sự lựa chọn vậy thì hoang mang HQH, nhưng có những yếu tố mình đã cân nhắc rất kĩ trước quyết định khá quan trọng này.

Thẳng thắn mà nói 99% các bạn đi du học từ cấp 3, đặc biệt đi Úc là mong muốn định cư sau này. Hiếm lắm mới gặp trường hợp nào kêu sẽ đi về hoặc thờ ơ với chuyện ở lại. Vì thế, mọi quyết định về ngành học, trường học, sẽ xoay quanh chủ đề định cư. Học ngành nào nước sở tại đang cần? Ngành nào trong danh sách ở lại? Khả năng định cư ngành đó thế nào? Phải tự chủ động tìm hiểu những thông tin này qua các kênh khác nhau, xà quần google với mấy group người Việt là hiểu chuyện rồi. Ngay tại thời điểm cấp 3 đã nên có hình dung nhất định mình có thể ở lại theo đường nào và cần làm những gì. Vì thế, nếu muốn ở lại, phải chọn học luôn ngành có trong danh sách định cư, mà khả năng ngành đó còn ở trong danh sách phải dài hơn thời gian mình sẽ đi học Đại học/Cao đẳng. Danh sách ngành nghề định cư thì thay đổi theo chính sánh, tình hình kinh tế hàng năm nên mỗi ông thần sẽ có những nhận định riêng, tốt nhất là phải chủ động tìm hiểu, rồi gạn nước trong mà quyết định, xanh chín hên xui gì cũng đành chấp nhận. Tuy nhiên, việc thêm hay bớt ngành nào trong cái danh sách đó là cả 1 quyết định kinh tế chính trị vĩ mô đằng sau nên sẽ mất nhiều thời gian trước khi nó được áp dụng, nếu có tác động tới khả năng nhập cư thì chính phủ cũng sẽ tác động kiểu gián tiếp như cắt tài trợ khoản này -> người dân giảm nhu cầu sử dụng -> không tìm được việc làm đúng ngành -> không đủ điều kiện kinh nghiệm để xin xác nhận đủ khả năng làm việc trong ngành đó -> không ở lại được. Vì thế, cơ bản là cứ lựa chọn ngành học trong danh sách định cư của năm tài chính đó.

Sau đó, việc chọn ngành & chọn trường sẽ là tổng hòa của rất nhiều yếu tố như sở thích, nguyện vọng, khả năng cá nhân, tài chính gia đình, v.v.. Tuy nhiên, bản thân mình phải nghĩ cho 1 tương lai xa hơn rằng việc học này sẽ quyết định rất lớn tới công việc, cuộc sống sau này, nên yếu tố học cái gì “cần” sẽ phải cân nhắc nhiều hơn yếu tố “thích” ở đây, sau đó là tới khả năng và tài chính.

Như hồi đó mình thích Sư phạm, mà kể cả giờ cũng vẫn thích mà, đã rất cân nhắc giữa việc học bằng đôi Cử nhân Kinh tế với Sư phạm Toán phổ thông (4 năm) với Cử nhân Định phí (3 năm). Suýt chút cũng đi Sư phạm vì là đúng theo ý thích mong muốn, và lại còn thiện cảm với trường, vừa báo điểm toàn bang xong là 5 phút sau nhận được offer (thư mời nhập học) liền à, vì điểm cao thế ít ai đăng kí Sư phạm lắm hehe:D. Nhưng lí do quyết định cuối cùng không chọn vì đặt lên bàn cân so sánh tương lai sau này. Sư phạm Toán ở Úc lúc nào cũng thiếu, không sợ không có việc làm, định cư được, nhưng thu nhập không cao. Hơn nữa, nghĩ tới cảnh làm việc với những đứa trẻ không cùng gốc văn hóa với mình, mà vì thế chất lượng công việc sẽ không được tốt nhất thì có lẽ không nên vì đó là việc giáo dục cho cả một thế hệ. Rồi thời gian học lâu quá, toàn 4 5 năm để có bằng đôi Sư phạm với 1 bằng nữa chứ không có bằng đơn, học dài thêm 1 năm là tốn thêm bao nhiêu tiền rồi, mà thường đã học vậy sẽ ra làm Giáo viên, lựa chọn nghề nghiệp có phần hạn chế. Thầy cô mình ngày đó cũng toàn học bằng Cử nhân đầu tiên là các ngành khoa học kĩ thuật, kinh tế kinh doanh, rồi chán đi làm muốn chuyển ngành mới học thêm 1 2 năm bằng Sư phạm sau Đại học (grad dip/master). Nên mình quyết định học Định phí để ít nhất có 1 cái nền cần thiết, rồi sau này nếu muốn có thể học Sư phạm sau. Giờ thì đã nhận ra làm giáo viên không nhất thiết phải trong khuôn khổ nhà trường, nên cũng bỏ ý định theo Sư phạm chính chuyên rồi ahihi :D.

Việc chọn ngành học có yếu tố đầu tiên rất quan trọng là học ngành có khả năng cao được ở lại, nhưng không nói trước được việc mình sẽ có thẻ xanh, sẽ có quốc tịch, nên tính toán thế nào cũng cần chừa 1 đường về Việt Nam. Mình đã từng thấy có phụ huynh cho con đi từ lớp bé (cỡ lớp 8 lớp 9), rồi tính học hết lớp 10 thôi rồi cho đi học nghề để dễ được ở lại. Đúng là ở các nước phương Tây, mấy ông thợ (thợ xây, thợ điện, thợ nước, v.v.) có nhiều cửa ở lại hơn, mà thu nhập cũng khá lắm nha, vì thực ra dân bản xứ nó có chịu làm đâu mà chả thiếu người nên dễ ở lại. Nhưng phụ huynh cũng nên nghĩ tới trường hợp không ở lại được thì sao, về Việt Nam với trình độ văn hóa lớp 10 đứa trẻ sẽ sống như thế nào. Tương tự, hướng đi học lớp 11 rồi học Dự bị Đại học (Foundation), thì xác định sẽ phải học xong bằng Đại học, chứ bỏ dở giữa chừng vừa không có bằng lớp 12, vừa không có chứng chỉ nghề hay bằng Đại học, cũng mệt mỏi lắm. Tóm lại là tính đường gì cũng phải đảm bảo có những văn bằng tối thiểu, để dù không ở nước ngoài được, thì về quê vẫn có thể sống.

Lời dài tình đầy vậy, hi vọng các em lớp 12 năm nay ở Úc thi cử tốt và có quyết định bản lề sáng suốt trong công cuộc làm người lớn!

Du học - chuyện về hay ở

Hôm nay đi dự Open Day cho trường, thấy các bạn các anh chị, quan tâm bên cạnh chuyện du học còn là chuyện định cư muôn thuở.

Đại diện nhà trường chỉ trả lời mỗi câu: "Mọi quyết định đều mang tính thời điểm". Mình thấy không thể chuẩn hơn!

Nhớ hồi mình chuẩn bị về hẳn, có anh chị quen mình lâu rồi nghe tin inbox riêng hỏi thăm , tưởng nói đùa. Có anh còn nhắn hỏi mình hẳn hoi, không logic được sao em ở Úc một thời gian tương đối rồi, học cái ngành không mấy người học, bằng cấp đầy đủ, ngành thuộc diện "không cạnh tranh", thừa suất, đường hoàng có trong danh sách ở lại mà em không ở lại =))

Mình không phải là đi ngược chiều gì, mình là người bình thường trong cộng đồng ấy, mọi câu chuyện và những thay đổi liên quan xung quanh đời sống di trú mình nhảy dựng lo sốt vó nhiều lần rồi, dù người ngoài nhìn vào thì xếp nó thuộc diện không care =)). Nhưng chuyện ở lại hay đi về, không phải cứ muốn là được. Có những thứ chỉ là lượng sức, chưa đủ tuổi đủ điểm, thì mình không muốn quanh năm đi đổi mấy cái visa tốt nghiệp với visa học sinh, đăng kí học ma, chỉ để ở lại đi làm chờ thời. Mình không lên án, nhưng không lựa chọn vậy thôi. Mình muốn có một cái nghề chính để xây dựng cuộc sống từ nó, không muốn làm 2-3 jobs và đổi liên xoành xạch chỉ để kiếm sống. Quyết định đi về của mình lúc đó là tổng hòa của rất nhiều yếu tố như chán Úc, muốn thay đổi môi trường khác, sợ ở lâu một chỗ hay ở một môi trường đã bão hòa rồi người ngợm ì ạch, chưa đủ khả năng để đường hoàng ở lại, gia đình không nuôi ăn học để thành bà Tiến sĩ được, thấy nhiều người cuộc sống chỉ xoay quanh chuyện định cư không còn quan tâm tới những thứ khác thì không muốn mình như thế, v.v. Thế nên đi về thôi. Và về rồi, thấy chả có gì phải ngại cả, cuộc sống, công việc, mọi thứ đều tốt. Còn tương lai, vẫn luôn không đảm bảo, du học sinh mấy nước dễ định cư hơn như Úc hay có tính lo xa lắm, lo xa quá bể xô hết, nên thôi nghĩ ngắn, lo ngắn ngắn thôi cho nhẹ đầu.

Tóm lại, "mọi quyết định chỉ mang tính thời điểm". Thấy hợp lí với mình tại thời điểm ấy là làm!

(10/11/2018)

Trượt tốt nghiệp khi đi du học - Bình tĩnh, rồi sẽ ổn!

Năm 2016 đúng ra là năm cuối ĐH của mình (mình học Cử nhân 3 năm). Nhưng đó lại là năm mình fail nhất trong việc học, vì thi cái gì cũng trượt đầu nước, và vì trượt nên dẫn tới hệ lụy sau đó ngoài tầm kiểm soát của mình.

Ngày có điểm kì cuối thực sự sợ, khóc như mưa. Lúc đó là cả ngàn câu hỏi hiện lên trong đầu. Giờ thi trượt môn này mà kì hè không có, kì 1 năm sau cũng không có cho mà học lại. Học cái ngành thì cả bang có 2 trường dạy, tìm cả trường hàng xóm xem có môn nào tương tự ngay kì 1 sang năm không để đăng kí học luôn thì trường kêu bên đó dạy dễ lắm, mang về đây không công nhận nhé. Tìm cả dưới Melbourne cũng không có. Rồi tất cả những môn có thể học thay cho môn trượt này rơi vào kì 2, thì kì 1 làm gì. Học cái gì nữa, đủ tín chỉ rồi, chỉ tốn tiền. Mà về VN thì làm cái gì nửa năm, ăn ở không ở nhà ai nuôi trời.

Nghĩ tiếp hệ quả, mà cái này nghĩ đến thôi là sợ run luôn. Mẹ chỉ chuẩn bị cho đi học có 3 năm, tự dưng giờ thi trượt phải học thêm nửa năm nữa tiền đâu ra đóng học. Vẫn biết rằng bà Lùn không phải tuýp người nước đến chân mới lo, chuyện nào cũng quên chứ chuyện học phí của con là bà rất nhớ và căn ngày rất chuẩn để chuẩn bị, nhưng cũng không phải dư dả gì. Giờ như vậy biết nói với mẹ sao? Đấy còn chưa kể đến chuyện gia hạn visa, sinh hoạt ăn ở cho nửa năm chỉ để học có 1 môn còn nợ.

Trên tất cả những vấn đề ấy là sự mất hết tin tưởng vào khả năng bản thân mình. Tại sao người ta tốt nghiệp được Đại học mà mình đã làm cái gì để mà không tốt nghiệp đúng hạn được? Và vì như thế mình kéo theo cả gia đình phải cố gắng thêm 1 năm nữa vì mình có đáng không? Đã không tốt nghiệp được đúng hạn thì chớ, lại còn trượt thêm cả cái học Thông dịch viên. Thiếu đúng 1% nó mới đau xót, thà nó điểm kém hẳn đi. Coi như cả 1 năm có 2 việc chính phải làm, thì tạch cả 2!!

Lúc đó thật sự chán!!! Nhưng dù vấn đề lớn nhỏ của bản thân như thế nào cũng phải chia sẻ. Nói với ai cũng được, phải nói ra. Và rất quan trọng, phải nói với người mà mình sợ phải thông báo những vấn đề này nhất. Mình thì không sợ bà Lùn mắng, nhưng mình thương thật sự. Bà Lùn lúc đó tiếp nhận tin này như một tin bình thường hàng ngày, dù mình biết thừa trong lòng cũng rối như tơ vò những vấn đề y hệt mình đang nghĩ. Mẹ con nhà này đủ thân để đồng điệu cả suy nghĩ của nhau. Lúc đó mẹ chỉ nói mỗi câu: "Thôi không sao. Coi như 6 tháng con về với mẹ." Cuối cùng là 6 tháng tít mít trong Nam, có thèm về với bu đâu. Rồi đến lúc quay lại học thì như huyền thoại cho cả lứa VN ở trường, thi trượt không tốt nghiệp đúng hạn không sao, có cái Hương nó vẫn cười phớ lớ kia kìa =)) Bởi từ sau chuyện này mình mới thấy, có đúng có sai gì cũng phải nói với bố mẹ. Người lớn vẫn luôn bình tĩnh và tâm lí ổn định hơn chúng ta nhiều. Mình lớn rồi, sớm muộn cũng sẽ tự tìm ra giải pháp cho mình, nhưng vai trò của bố mẹ rất quan trọng, ít nhất trong những lúc rối như canh hẹ, bố mẹ đảm bảo được sự bình tĩnh cần thiết cho những đứa trẻ của mình.

Bởi thế về mặt bố mẹ, đừng bao giờ cho con đi du học nếu như đứa trẻ chưa ý thức được về bản thân, về xung quanh và tâm lí sẵn sàng. Còn các bạn đi du học, có vấn đề gì cũng phải nói ra, không được giữ cho riêng mình, vì để lâu dài rất nguy hiểm vì mình chỉ sống một mình. Nói mới giải tỏa được tâm lí bản thân, để rồi mới suy nghĩ tích cực lên được.

Không việc gì phải tự tử, chết chỉ có thiệt mình!!

"“In five of these 10 deaths, the deceased feared parents discovering the failure. In three of the deaths, the failure appeared to have implications for the student’s visa eligibility,” the prevention unit found." - 5 trong 10 bạn tự tử vì lí do thi trượt, sợ bố mẹ phát hiện ra. 3 trong số 10 cái chết này có lí do visa bị ảnh hưởng. Hey ya, một nửa số lượng tự tử vì thi trượt!! Báo động đỏ luôn!!

(Tp.HCM 15/01/2019)

https://www.smh.com.au/national/victoria/struggling-to-understand-his-classes-zhikai-liu-took-his-own-life-20190114-p50raf.html?fbclid=IwAR09KF7x13iyxFP-4TtRtXlLM4QM_DfqxZDD4ksmNPdtdVC9zRIFmcx0nbU

Actuarial Studies - Lối rẽ định cư cho khối ngành Kinh tế tại Úc

Với số điểm định cư ngành Kế toán (Accounting) đang ngày một tăng cao, bạn trăn trở không biết còn ngành nào về Kinh tế kinh doanh định cư “dễ thở” hơn để mình theo học.

Hãy thử tìm hiểu về ACTUARIAL – ngành học kết hợp giữa Kinh tế và Toán, rất có thể là 1 lựa chọn bạn đang tìm kiếm đấy!

** Actuarial là gì?

Actuarial Studies/Actuarial Science, hay Định phí (bảo hiểm), là ngành học sử dụng các phương pháp Toán và thống kê để đánh giá rủi ro trong lĩnh vực bảo hiểm, tài chính, hay các lĩnh vực khác (Wikipedia).

Actuary – những chuyên gia Định phí thường làm việc trong các công ty bảo hiểm nhân thọ (bảo hiểm con người, sức khỏe, tai nạn, v.v.) và phi nhân thọ (bảo hiểm xe, nhà cửa, cháy nổ, v.v.), ngân hàng, quỹ đầu tư, hay cả những lĩnh vực tưởng chừng không liên quan như Y tế, Quân đội.

Một ví dụ về công việc của Actuary, dựa vào số liệu về độ tuổi lái xe, thông tin tai nạn, lịch sử lái xe của từng nhóm tuổi, từng giới tính, họ chính là người tính ra mức phí bảo hiểm bạn phải đóng khi mua bảo hiểm cho ô tô của mình.

** Triển vọng về nghề Actuary?

Tại Mỹ, Actuary đứng trong top 10 ngành tốt nhất dựa trên 4 yếu tố: môi trường làm việc, lương thưởng, triển vọng nghề và áp lực.

Tại Úc, theo PayScale, mức lương trung bình của Actuary dao động ở $99,000/năm. 1 sinh viên ngành Actuarial Studies mới tốt nghiệp có mức lương khởi điểm khoảng $55,000/năm.

Tại Việt Nam, Actuarial là 1 ngành còn mới mẻ, chưa có trường Đại học đào tạo nên số lượng Actuary còn ít, nhất là khối ngành bảo hiểm phi nhân thọ. Các bạn du học ngành Actuarial khi về nước đều rất dễ dàng kiếm việc.

** Chương trình học Actuary?

Để được công nhận là Actuary (qualified), bạn cần vượt qua các kì thi của 1 hiệp hội Định phí được công nhận, như hội Định phí Úc (Actuaries Institute).

Chỉ có 7 trường Đại học ở Úc đào tạo ngành này. Sau khi học xong bằng Cử nhân/Thạc sĩ và vượt qua yêu cầu về điểm số với những môn học Định phí, bạn sẽ được exemption (miễn giảm) từ hiệp hội.

Có 3 phần thi để trở thành 1 qualified Actuary của hiệp hội Úc:

- Phần 1 tương đương với bằng Cử nhân Định phí 3 năm (Bachelor of Actuarial Studies), bao gồm 8 môn Core Techniques. Chương trình học Cử nhân trong trường Đại học đặt nặng vào Toán và Xác suất thống kê trong 1 năm rưỡi đầu tiên, sau đó bạn sẽ áp dụng những kiến thức này để áp dụng vào những môn chuyên ngành: bảo hiểm, đầu tư, tài chính sau đó. Với những môn quan trọng là nền tảng cho ngành học sẽ có những yêu cầu về điểm để đảm bảo bạn có thể học tiếp, nếu bạn không đủ điểm sẽ phải học lại môn đó hoặc chuyển ngành.

Ví dụ tại Đại học Macquarie, môn Thống kê kì 1 năm 1 các bạn học Actuarial cần đạt Credit (65+) để có thể đăng kí học tiếp môn Xác suất cho năm 2.

- Phần 2 của kì thi Actuarial bạn có thể học trong trường Đại học thông qua việc học 2 bằng Cử nhân – double degrees (Cử nhân Định phí và Tài chính, Định phí và Khoa học, v.v.) hoặc học Thạc sĩ.

- Phần 3 dự thi kì thi bên ngoài với hiệp hội Định phí.

** Cơ hội định cư

Actuary nằm trong danh sách ưu tiên định cư. Do đặc thù ngành học khó nên số lượng tốt nghiệp ngành này ít hơn so với các ngành Kinh tế khác (khoảng 50-70 bạn tốt nghiệp cả Cử nhân và Thạc sĩ, x 7 trường trên toàn quốc), trong đó chỉ tiêu định cư của Bộ Di trú cho ngành này hàng năm rơi vào khoảng 1,000, nên bạn sẽ có ít cạnh tranh hơn, nhân cao cơ hội định cư.

Ảnh: Internet

Cách tính điểm thi lớp 12 ở bang NSW, Úc - Phần 2

Phần 2: ATAR – Nên hiểu như thế nào?

(Link phần 1: HSC và NESA https://huongttrinh.blogspot.com.au/2017/12/thi-lop-12-o-nsw-nen-hieu-nhu-nao.html)

Ở phần trước mình đã giới thiệu về kì thi HSC và cách tính điểm tốt nghiệp cho các bạn học phổ thông tại bang NSW, Úc. Tuy nhiên, điểm thi HSC mà NESA thông báo ra chỉ để giải quyết việc các bạn tốt nghiệp lớp 12 với điểm số cao hay thấp. Nếu xác định học Đại học, còn 1 câu chuyện khác các bạn và phụ huynh cần quan tâm tới hơn, đó là ATAR (Australian Tertiary Admission Rank) – “điểm” vào Đại học và vai trò của UAC (University Admission Centre) – tạm gọi là Trung tâm tuyển sinh Đại học, nơi chịu trách nhiệm tính và thông báo “điểm” ATAR (sẽ thông báo lúc 9h sáng sau hôm có điểm tốt nghiệp HSC), phối hợp với các trường Đại học để gửi thông báo nhận học (offer) cho các bạn. Các trường Đại học ở Úc dùng con số ATAR để quyết định “điểm sàn” các ngành. Với các ngành đặc thù khác như Y, Nghệ thuật, các bạn có thể phải thi thêm UMAT (IQ), dự phỏng vấn, đi audition ca hát trình diễn thử, hay nộp portfolio những bản thiết kế của mình.

Để thuận tiện, mình có thể gọi ATAR là “điểm”, nhưng cần làm rõ rằng thực ra ATAR KHÔNG PHẢI LÀ ĐIỂM (mark), ATAR là THỨ HẠNG (rank). Nếu một bạn được ATAR 97, có nghĩa là bạn ấy lọt vào top 3% dẫn đầu của bang, nghĩa là nếu cả bang có 100 bạn, thì bạn ấy xếp thứ 3. ATAR cao nhất là 99.95 (mỗi năm có khoảng 45-50 bạn được điểm này), thấp nhất là 0, UAC chỉ thông báo khi ATAR = 30 trở lên, mỗi mức ATAR cách nhau 0.05 (99.95, 99.90, 99.85, v.v.). Các bạn được ATAR 99.90 trở lên sẽ tự động nhận được học bổng AUD 10,000/năm học cho bất kì ngành học nào tại USyd và UNSW.

Vậy ATAR được tính như nào?

Nếu như NESA cố gắng giải bài toán chênh lệch điểm thi trong trường giữa các trường và so sánh khả năng của khóa (cohort) năm nay với cohort trước, UAC đảm bảo việc các môn học sẽ được coi trọng như nhau để không bạn nào bị bất lợi do toàn học Văn-Thể-Mỹ chẳng hạn.

Thực ra điểm tốt nghiệp các bạn học sinh nhận được từ NESA (90, 85, 82, v.v.) đều đã trải qua 1 quá trình điều chỉnh lại, gọi là aligned mark (cho điểm bài thi HSC chung với toàn bang) và moderated mark (cho điểm tổng kết trong trường). Do đề thi năm đấy có thể dễ hơn, có thể khó hơn, nên điểm thật cho bài thi của các bạn (raw mark) sẽ được điều chỉnh lại để thể hiện đúng khả năng của các bạn so với yêu cầu môn học. Ví dụ như với Toán 4u (Extension 2), điểm thông báo ra thì trung bình các bạn được khoảng 92% thì điểm trung bình thật (raw mark) sẽ là tầm 75%.

UAC sẽ lấy điểm raw này (75%) từ bên NESA cho từng môn và thực hiện việc điều chỉnh điểm với từng môn, gọi là quá trình “scaling”. Scaling dựa trên điểm raw của học sinh, điểm trung bình (average) và độ lệch chuẩn (standard deviation), qua đó xác định thứ hạng của bạn so với cả cohort. Ví dụ, điểm trung bình cho môn English Advanced là 81, nếu bạn được 80, có nghĩa bạn xếp ở nửa dưới, vậy percentile (xếp hạng theo %) của bạn có thể là 48 49, dù bạn thi được 80 điểm. Sau khi có được percentile từng môn, UAC sẽ lấy percentile tổng của 2 units Anh văn và 8 units tốt nhất trong các môn còn lại để ra được 1 tổng percentile cho 10 units (gọi là aggregate percentile). Từ percentile tổng này sẽ tính ra ATAR, ví dụ có 50 bạn được tổng percentile 10 units (=5 môn, mỗi môn từ 0-100, tổng percentile dao động từ khoảng 0-500) là 480 – 490 lọt top 0.05% đầu bang thì ATAR của 50 bạn này sẽ là 99.95. 

Vậy câu chuyện rút ra ở đây là: điểm số không quan trọng, quan trọng là thứ hạng của mình so với các bạn cùng lứa.

Dù ATAR là việc đảm bảo các môn học được coi trọng như nhau nhưng vẫn có những câu chuyện được truyền tai về việc học môn này sẽ được scale tốt hơn môn khác. Scale tốt hơn ở đây có nghĩa là cùng 1 số điểm 85 cho 2 môn học, nếu học môn Lý thì percentile (xếp hạng) có thể scale lên tới 93, còn 85 điểm cho môn Kịch (Drama) thì percentile có thể scale xuống 84. Có những “quy luật bất thành văn” mà phụ huynh và các bạn nên biết như sau:

1. Các môn nâng cao luôn scale tốt hơn các môn bình thường. Ví dụ Toán 4u scale nhiều hơn Toán 2u, English Advanced scale tốt hơn English Standard. Vì thế nếu bạn có khả năng, nên chọn học các môn nâng cao.

2. Các môn Toán và Khoa học tự nhiên phần lớn scale tốt hơn các môn Xã hội. Tuy nhiên, sẽ không có sự khác biệt khi bạn được điểm cao, ví dụ thứ hạng nếu được 95% môn Hóa không khác nhiều so với 95% môn Họa. 

3. Với các môn Khoa học, Lý và Hóa scale tốt hơn Sinh.

4. Với các môn Xã hội, Kinh tế (Economics) scale tốt hơn Kinh doanh (Business Studies) hay Luật (Legal Studies). Sử hiện đại (Modern History) scale tốt hơn Sử cổ đại (Ancient History).

5. Với các môn Ngoại ngữ, cấp độ Trung cấp (Continuers) scale tốt hơn cấp độ Sơ cấp (Beginners).

Vậy chọn môn như thế nào để có thể được ATAR cao nhất và được lợi từ scaling?

Thực ra lời khuyên của thầy cô và kể cả những bạn khóa trước đã học qua lớp 12 rồi đều nói rằng, đừng quan tâm tới scaling. Hãy học môn nào mình thích nhất và có khả năng nhất vì sẽ phải học môn đó trong 2 năm, không thích thì không thể học tốt, thi tốt điểm cao được. Sau đó cần thực tế đôi chút, nhất là với các bạn học sinh quốc tế mới sang. Khả năng tiếng Anh của các bạn quốc tế sẽ rất khó để viết văn hay như các bạn bản xứ, khi các bạn bản xứ phân tích bức tranh được 5 6 trang giấy mà mình chỉ viết được 2 trang thì hầu như là điểm mình sẽ không thể cao bằng được. Cuối cùng hãy nghĩ về nghề nghiệp mình muốn làm sau này sẽ phải học bằng Đại học nào, từ đó kiểm tra yêu cầu đầu vào cho bằng đó. Chú ý tới minimum ATAR và yêu cầu về môn học cụ thể (nếu có). Có 3 mức độ yêu cầu: prerequisite (bắt buộc thi HSC phải có môn đó), assumed knowledge (mặc định đã học HSC môn này rồi), recommended knowledge (khuyến khích học sinh thi HSC môn này). Nếu ngành học đó ở Đại học có những yêu cầu về kiến thức như này thì bạn nên chọn học môn đó cho HSC, vì nếu không học khi lên Đại học sẽ khó theo được. Ví dụ nếu xác định học Engineering (Kĩ sư) thì bạn nên học ít nhất Toán 2u để biết làm tích phân đạo hàm và 1 môn khoa học trong Lý Hóa Sinh tùy vào phân ngành Kĩ sư bạn muốn theo.

Sau tất cả thì ATAR cũng chỉ là 1 con số để quyết định việc có thể vào được Đại học hay không. Chắc chắn, các bạn nên cố gắng tối đa có thể, vì ATAR cao sẽ mang đến rất nhiều ích lợi. Và nếu ATAR có không cao như mong muốn, thì cũng còn rất nhiều những lựa chọn khác sau lớp 12 để các bạn tiếp tục việc học và có 1 cái nghề cho mình.   

Cách tính điểm thi lớp 12 ở bang NSW, Úc - Phần 1

Phần 1: HSC và năm lớp 12

NSW là bang có chương trình học rất tự do, 2 năm cuối trung học (lớp 11 và 12) học sinh được chọn bất kì môn học nào mình yêu thích mà không bị ràng buộc về lĩnh vực. Tức là các bạn có thể được chọn học toàn khoa học tự nhiên, hoặc toàn các môn xã hội. Do được tự do chọn lựa như vậy nên hệ thống tính điểm tốt nghiệp và đại học của bang khá khó hiểu, vì 1 bạn được 90% cho môn Lý sẽ khác với bạn được 90% môn Kịch, hay bạn được điểm 90% của khóa này (cohort) có “cùng khả năng” với bạn 90% của khóa trước không? Để giải được những bài toán so sánh này và đưa ra số điểm cho từng học sinh là việc của các cơ quan giáo dục, còn với phụ huynh và các bạn học sinh, về cơ bản chỉ cần hiểu tinh thần và những điều cần biết/cần tránh, chứ không cần phải hiểu rõ về cách tính điểm.

Các môn học lớp 11 12 được chia thành những đơn vị (units), cũng na ná với tín chỉ (credit points) ở Đại học. Mỗi môn bình thường là 2 units, môn nâng cao/mở rộng loại 1 (Extension 1) là 3 units, môn nâng cao loại 2 (Extension 2) là 4 units. Học sinh chỉ bắt buộc học English, tức Anh văn, hay thực ra chính là môn Văn, vẫn phân tích tác phẩm văn học, phân tích biện pháp nghệ thuật nhân hóa, ẩn dụ như học Văn bình thường. Mức độ học môn Anh văn tùy vào học sinh đã có bao nhiêu năm học học toàn bộ các môn bằng tiếng Anh tại trường, thường các bạn bản xứ (sinh ra hay đến Úc từ bé) hoặc có nhiều hơn 5 năm học tại trường sử dụng tiếng Anh giảng dạy (như là nếu học trường quốc tế ở Việt Nam từ nhỏ) sẽ phải học English Standard hoặc English Advanced, các bạn quốc tế mới sang thì học ESL (English as a Second Language). Trước khi được học ESL các bạn phải kê khai về quá trình học của mình từ Tiểu học, năm này đến năm kia học ở trường nào, nước nào, ngôn ngữ sử dụng giảng dạy chính ở những ngôi trường đó, việc này nhà trường phải xác nhận và gửi lên Bộ Giáo dục để đảm bảo học sinh học Anh văn ở đúng trình độ của mình. Trường công nào có học sinh quốc tế mà không có lớp ESL thì các bạn quốc tế sẽ học English Standard với các bạn bản xứ, nhưng số này ít.

Ngoài Anh văn là bắt buộc ra thì học sinh thoải mái lựa chọn những môn học còn lại. Lớp 11 học tối thiểu 12 units (chọn 5 môn + Anh văn là 6 môn), lớp 12 học tối thiểu 10 units (6 môn đang học lớp 11 được bỏ 1 tới 2 môn, tùy vào học sinh có chọn học nâng cao môn nào cho lớp 12). 2 năm cuối cấp chỉ học 5-6 môn như đã chọn. Học môn 3 units thì phải thi cả môn đó ở mức 2 units và 3 units. Học môn 4 units thì thi kì thi cho 3 units và 4 units. Ví dụ, học Toán nâng cao loại 2 (Maths Extension 2) thì phải thi cả Maths Extension 1 (3u) và Extension 2 (4u). Học Maths Extension 1 thì thi cả Maths 2u (aka Maths Advanced) và Maths Extension 1 (3u).

Chỉ có 1 kì thi cuối lớp 12 duy nhất để lấy bằng tốt nghiệp phổ thông (kì thi HSC – Higher School Certificate). Điểm thi tốt nghiệp cho 5-6 môn đó sẽ được sử dụng để tính điểm vào đại học. Tuy nhiên có 2 cơ quan riêng rẽ thực hiện việc này. NSW Education Standards Authority (NESA), hay tên cũ là BOS, BOTES, sẽ thực hiện việc ra đề thi, chấm thi, báo điểm từng môn và cấp bằng HSC cho các bạn; và Universities Admissions Centre (UAC) sẽ tính điểm vào Đại học (điểm ATAR – Australian Teritary Admission Ranking như chúng ta vẫn hay nghe) và gửi offer vào Đại học cho từng bạn.

Đầu tiên cần phải hiểu về kì thi HSC và vai trò của NESA đối với các bạn lớp 12.

Lớp 12 bắt đầu từ kì 4 năm lớp 11, tháng 10, (tức là lớp 11 chỉ học 3 kì, sau đó kì 4 trên danh nghĩa vẫn là học sinh lớp 11A 11B nhưng thực tế học chương trình lớp 12), và kết thúc vào kì 3, khoảng tháng 9 năm sau. Cuối năm học, nhà trường sẽ nộp lên NESA điểm tổng kết cuối năm từng môn học và xếp hạng của từng bạn cho từng môn, gọi là “(school) Assessment mark”. Số điểm này và xếp hạng được tính dựa trên “sức nặng %” (weighting) của từng bài đánh giá/kiểm tra trong 4 kì học vừa qua, không nhất thiết phải là điểm trung bình, 4 kì cộng lại chia 4. Thường phụ huynh sẽ thấy con mình khá stress cho bài thi kì cuối cùng trong trường, được gọi là trial exam, phổ biến là trường sẽ mua đề của bên Catholic School Association về để cho học sinh thi thử đề thi 3 tiếng như thi thật (nhiều khi khó hơn cả đề thi thật của NESA) cho tất cả các môn. Sau đó tháng 10 các bạn sẽ bước vào kì thi cuối cùng trên toàn bang, điểm cho kì thi đợt này gọi là “Examination mark”. Và điểm tốt nghiệp HSC cuối cùng sẽ = 50% school mark và 50% exam mark. Điểm HSC được chia thành các khoảng (band): band 6 là 90-100, band 5 là 80-89, v.v.

Lý thuyết là 50-50 như vậy nhưng thực tế không hẳn là 50-50. Bởi điểm trong trường do các thầy cô tự ra đề, tự đánh giá, phụ thuộc vào mặt bằng chung của trường chứ không hẳn theo mặt bằng chung của cả bang. Vì vậy, điểm trong nhà trường sẽ được “điều chỉnh” lại (moderate) để đánh giá chuẩn hơn năng lực của các bạn, dựa trên điểm bài thi HSC làm cùng với cả bang. Sau đó mới tính 50-50 để ra điểm HSC cuối cùng.

Lấy ví dụ sau sẽ dễ hiểu hơn:

1 lớp có 7 bạn học môn Sử hiện đại (Modern History) có điểm trong trường và xếp hạng trong trường như sau:

1. A: 82                                                           5. E: 58

2. B: 80 (A hơn B 2 điểm)                              6. F: 56

3. C: 77 (B hơn C 3 điểm)                              7. G: 42

4. D: 74                                                           Trung bình = 66

Và điểm bài thi HSC của các bạn làm cùng với cả bang như sau, nhìn chung là tốt hơn và có sự thay đổi về thứ hạng:

1. A: 88                                                           5. E: 65

2. B: 90                                                           6. F: 52

3. C: 50                                                           7. G: 86

4. D: 86                                                          Trung bình = 74/ Tổng = 517

Điểm bài thi HSC sẽ được giữ nguyên, NESA sẽ dùng tổng điểm của toàn trường là 517 (hay trung bình 74) để áp lên toàn bộ school mark và tính lại điểm của các bạn trong trường, sao cho thứ hạng và khoảng cách giữa các bạn giữ nguyên.

Điểm trong trường được tính lại (moderated school assessment mark) như sau:

1. A: 90 (A vẫn xếp thứ nhất)                                                              5. E: 66

2. B: 88 (B vẫn xếp thứ 2, A vẫn hơn B 2 điểm)                                 6. F: 64

3. C: 85 (C vẫn xếp thứ 3, B vẫn hơn C 3 điểm)                                 7. G: 50

4. D: 74                                                                              Trung bình giữ = 74/Tổng = 517

Và điểm HSC cuổi cùng của các bạn sẽ là 50% điểm trong trường mới tính lại và 50% điểm bài thi HSC:

1. A: 89 (=(88+90):2)                                   5. E: 66

2. B: 89                                                          6. F: 58

3. C: 68                                                          7. G: 68 (=(86+50):2)

4. D: 80

Vậy tinh thần ở đây là: trong trường, các bạn xếp thứ hạng càng cao càng tốt, và thi kì thi cuối cùng với toàn bang thật cẩn thận. Có thể cạnh tranh với các bạn học cùng để xếp hạng cao nhất trong trường, nhưng sau đó hãy giúp đỡ nhau, vì cả trường điểm cao mình mới có lợi.

Đến mục giải đáp 1 vài thắc mắc và bình luận cá nhân:

1. Điểm tốt và chưa tốt của kì thi HSC?

Với mình HSC là hệ thống tuyệt vời, mình không thấy điểm gì không tốt cả! Học sinh chỉ phải bắt buộc học Văn, ngoài ra được tự do muốn học gì cũng được trong 2 năm, không như thi IB phải học 1 môn xã hội, 1 môn khoa học và viết extended essay 4000 chữ. Còn điểm chưa tốt của việc theo hệ HSC có thể đến từ nội dung chương trình học, các môn Toán và Khoa học (STEM) chưa chuẩn bị tốt cho học sinh để lên Đại học như chương trình học môn xã hội (Kinh tế, Kinh doanh). Như mình học Advanced Maths với Stats năm 1 ở Đại học thì kiến thức lớp 12 chỉ dùng được vài tuần đầu, sau đó coi như mới hoàn toàn, vì chương trình Toán ở HSC không dạy nhiều về thống kê (stats) và ma trận (matricies). Khi học với các bạn học lớp 12 ở Canberra hay theo hệ A-level của Anh từ nước khác sang thì thấy HSC dạy Toán không đầy đủ bằng. Còn với các môn Science thầy giáo trường mình tốt nghiệp Oxford ở Anh sang thì nhận xét rằng "Đây không phải là Khoa học. Đây là dạy tiếng Anh." Riêng Micro với Macroeconomics (Kinh tế vĩ mô vi mô) năm 1 Đại học thì coi như được học ở lớp 12 hết rồi.  

2. Điểm HSC có dựa trên điểm học trong trường, vậy các bạn học selective (trường chọn) hay các trường tư top đầu có bị bất lợi do các bạn học trong trường khó hơn không?

Không, vì điểm trong trường sẽ được tính lại dựa vào bài thi cuối cùng với cả bang nên các bạn không bị bất lợi gì cả. Thực ra các bạn học các trường tốt top đầu rất có lợi, vì cả khóa toàn các bạn giỏi, nên điểm thi cả trường sẽ lọt top đầu bang, nên dù điểm/thứ hạng của bạn có yếu thì ở những trường đó sẽ được các bạn khác kéo điểm school mark lên, kéo theo điểm trung bình cuối cùng lên. Chưa kể đến những ưu tiên sau phổ thông, các bạn học trường top sẽ dễ được Co-op scholarship hay nhận vào Cadet programs của các công ty lớn như Big 4, vừa đi học vừa có kinh nghiệm đi làm, năm cuối Đại học đã có full-time job offer cho graduate program của các công ty sau khi tốt nghiệp rồi, khỏi lo kiếm việc. 

3. Có đúng là điểm bài thi HSC của mình nếu cao nhưng thứ hạng trong trường không cao thì sẽ bị các bạn khác “cướp điểm” không?

Đúng, nhưng không ảnh hưởng tiêu cực.

Trở lại ví dụ tính điểm trên, bạn B thi bài thi HSC được điểm cao nhất - 90, nhưng trong trường xếp thứ 2. Bạn A trong trường xếp thứ 1, nên điểm trong trường sau khi tính lại của bạn A sẽ lấy điểm 90 này của bạn B.

Tương tự, bạn C thi bài thi HSC được điểm thấp nhất – 50, bạn G trong trường xếp thấp nhất, nên điểm trong trường “mới” của bạn G là 50 (từ 42 lên 50).

Tuy nhiên sau đó đều cộng điểm trong trường và điểm thi vào chia đôi, và điểm bài thi HSC quyết định điểm trong trường, nên chỉ cần bài thi với cả bang làm tốt thì điểm sẽ tốt.

4. Có bạn nào bị trượt HSC không?
Không như học Đại học thi dưới 50% là trượt, phải học lại môn, HSC dường như không có khái niệm trượt. Các bạn chỉ cần lúc học trong trường nộp bài làm test đầy đủ, không bị thầy cô đánh Non-Attempt, hôm thi HSC có mặt làm bài như mọi người, đừng vắng mặt không lí do, nếu ốm phải có giấy bác sĩ, còn đâu bạn thi được bao nhiêu điểm cũng sẽ vẫn có bằng tốt nghiệp phổ thông như bình thường.

5. Nghe nói NESA đang đưa ra luật các bạn lớp 9 phải thi NAPLAN (literacy và numeracy test) qua một số điểm nhất định mới được học và thi HSC, việc này là như nào?
Hiện giờ mới chỉ là kế hoạch, chưa có thông báo cụ thể gì. Do khả năng đọc viết và làm Toán của các bạn ở Úc năm nào cũng sụt giảm thứ hạng so với các nước khác trên thế giới nên NESA đưa ra đề xuất như vậy. Các bạn lớp 9 thi NAPLAN không đủ điểm vẫn sẽ được lên lớp 10 11 12, học thi HSC như bình thường. Chỉ là nếu bạn thi đủ điểm NAPLAN thì bạn sẽ có bằng tốt nghiệp phổ thông (certificate), còn không có điểm NAPLAN thì bạn sẽ không nhận được bằng tốt nghiệp, NESA sẽ cấp giấy chứng nhận bạn đã học và thi lớp 12 những môn như này (gọi là record of achievement hay tương tự như vậy). Bạn vẫn dự kì thi HSC với toàn bang như mọi người, vẫn đủ điều kiện nhận điểm ATAR và vào Đại học. Đương nhiên là khi có điều kiện về điểm NAPLAN với kì thi tốt nghiệp thì có thể các trường Đại học cũng sẽ yêu cầu học sinh phải đủ điểm NAPLAN mới cho học, vì các giáo sư Đại học cũng lên tiếng cảnh báo nhiều lần trên báo chí về tình trạng đọc viết và làm Toán dưới yêu cầu của sinh viên Úc. Tuy nhiên, tất cả mới chỉ là dự kiến, khi có quyết định chính thức nhà trường sẽ thông báo tới phụ huynh và học sinh.

Còn tiếp…

** Phần 2: ATAR – Nên hiểu như thế nào?

Kỉ niệm học thêm ở Úc

Sáng nay trên diễn đàn phụ huynh bên này có chủ đề trẻ ở nước ngoài có học thêm không, mình trả lời hộ luôn, có chứ, nhiều chứ không ít ỏi gì đâu. Thế mới nuôi được thành phần kiếm tiền nhờ vào việc gia sư dạy kèm như mình chớ!

Ở Sydney cũng có hệ thống trường chuyên lớp chọn, nên chắc chắn là ngành công nghiệp dạy thêm học thêm ở đây là trăm hoa đua nở. Đại loại là cấp 1 (vỡ lòng->lớp 6), hết lớp 4 các em thi vào “lớp cơ hội” (OC – Opportunity Class) của học khu, học OC lớp 5 lớp 6, hết lớp 6 thi chuyển cấp vào “trường chọn” cấp 3 (selective school). Nôm na các cháu lớp 4 đang học trên địa bàn quận Tây Hồ đổ về thi để vào được lớp 5D ở Chu Văn An, học lớp 5 lớp 6 với thầy Cầu/cô Kiều Dung, cô Nội “luyện chưởng” cho tinh nhuệ, rồi hết lớp 6 thì đăng kí thi trường chuyên. Cả thành phố/bang thi chung 1 đề Toán, Văn, IQ, rồi tùy điểm và tùy nguyện vọng đăng kí các cháu sẽ tỏa đi học ở Ams, Giảng Võ, Trưng Vương, v.v. còn trượt thì hộ khẩu ở đâu về đấy học, gia đình không muốn cho học trường công thì cố cho các em học trường tư hay trường đạo.

Hôm nọ xuống chú thấy chú kể thằng bé nhà chú bên này cũng đang luyện thi để thi trường điểm sang năm, nghe kể thì cũng khác gì tôi luyện thi Ams ngày xưa đâu. Trong năm vẫn phải đi học ở trường thì 1 tuần 2 buổi tới trung tâm, 1 buổi là để học kiến thức, 1 buổi là đến tự ngồi làm bài tập, có gì không hiểu sẽ có người giúp đỡ. Lúc đầu thằng bé mới vào trung tâm nó cũng chấp chới vì các bạn học khó quá, giờ đuổi kịp được rồi thì cu cậu lại thích đi học thêm. Chú bảo sắp thi đến nơi rồi phải “đả thông tư tưởng” cho nó, tháng hè này là phải tăng số buổi lên để người ta rèn cho còn thi. Mình ngồi nghe thấy giống mình ngày xưa đi học cô Hằng ghê, mỗi tội phụ huynh nhà này có “đả thông” gì đâu, cô lên lịch sao thì cứ thế mà theo thôi, cái tháng cuối cùng cũng cứ cách 1 buổi là xuống nhà cô học, hôm thì cả Toán Văn, hôm thì học 1 môn. Nên bảo sao sau này mình ghét cái đường Thụy Khuê lắm, toàn đi Hoàng Hoa Thám thôi!

Cấp 3 ở Úc hết trường chuyên lớp chọn rồi thì mình học thêm để thi Đại học, lúc nào cũng có lí do để học thêm cả. Mình khẳng định luôn để thi được Đại học bên này mà điểm cỡ 99+, kiểu gì cũng phải học thêm ngoài, trừ những đứa quá xuất sắc không nói, chắc không có trẻ nhà mình đâu, nên nếu đặt mục tiêu điểm cao thì phải đi học ngoài nữa. Nhất là với Y và Luật ngoài điểm thi chính thống các bạn còn phải thi UMAT (đại loại là IQ), thi cái gì đó mới ra của riêng khoa Luật, rồi phỏng vấn cũng cần luyện, nên phải đi học thêm hết đấy. Mình thì không được 99+, cũng không có nhu cầu học Y với Luật, nhưng vì mấy môn xã hội viết lách trường mình yếu quá nên phải đi học thêm bên ngoài. Lớp 12 mình học 2 môn xã hội, bắt buộc học Anh văn (ESL – English as a Second Language, Tiếng Anh là ngôn ngữ thứ 2) và Kinh tế (Economics).

Với Anh văn thì kì 1 đi học thêm ở 1 trung tâm người Việt, ở khu người Việt, tuần 1 buổi 1 tiếng. Môn Anh văn ở bang này thì học theo kiểu có 1 chủ đề chính (như năm của mình là Belonging – sự thuộc về cho Phần 1, và Phần 2 là Australian Voices – “tiếng nói” Úc châu), có 1 danh sách các tác phẩm bắt buộc học, giáo viên chọn 1 2 tác phẩm từ danh sách này để dạy cho học sinh, rồi học sinh tìm thêm các tác phẩm bên ngoài để phân tích luận điểm cho phong phú. Các bạn học thêm cùng thì học ở trường khác nên tác phẩm học cũng khác, mình không được hưởng trọn vẹn 1 tiếng đó nên thôi nghỉ, cô giáo dạy thêm cũng hay mà không hay bằng cô giáo trên lớp. Xong thì đổi giáo viên, ông giáo mới trên trường thì mới chuyển từ Anh sang, dạy được kì 2 xong lại nghỉ, mình lại có giáo viên mới cho kì 3 kì 4, ông giáo cuối cùng này vừa mới ra trường đang tìm việc, cũng khổ thân ổng lần đầu tiên đi dạy bị quăng ngay vào lớp 12 dạy 2 học kì cuối. Hồi đó lớp mình lo quá, có mỗi 1 môn bắt buộc là Anh văn mà học hành thế này không ổn, chỉ là tâm sự hỏi bài cô giáo cũ thôi, vì biết là cô hết hợp đồng và trường không thuê cô nữa chứ không phải cô bỏ học sinh. Xong chả hiểu cô thương tình thế nào mà bảo có cần học thêm thì nói cô, cô dạy cho 2 tiếng cuối tuần, nhưng các con phải xuống gần chỗ nhà cô. Cô lấy có $10/1 giờ/1 đứa, 5 6 đứa học 1 buổi, đúng là lấy cho có chứ bà ấy đi dạy thêm trung tâm 1h đã lấy người ta cả $100 rồi. Giáo viên tư bản cũng thương học sinh nhiều như giáo viên Á châu mà, không khác nhau đâu! Học thì cuối tuần phải đi sớm, kiếm cái băng ghế dài trong khu ăn uống ở trung tâm thương mại ấy chứ cũng đâu có phòng ốc gì. Người ta đi shopping rồi ăn uống xung quanh tự dưng lọt đâu ra 1 tốp đang dạy học với viết bài say sưa, thấy cũng buồn cười. 1 kì học ở trường 10 tuần thì cô dạy cho khoảng 8 tuần, còn cuối tuần nào cô bận về quê thăm phụ huynh nữa thì có kì chỉ học có 6 tuần. Nhưng học ít mà chất lượng gấp mấy lần ở trường. Giáo viên người ta có kinh nghiệm làm việc với học sinh quốc tế gần chục năm nay rồi nên người ta biết học sinh bị yếu điểm gì, kèm cặp sát sao, “gia sản” cô có bao nhiêu đề thi Anh văn từ thi thật tới thi thử, cả băng đĩa cô cho làm bằng sạch, chấm điểm kiểu trừ thẳng tay không khoan nhượng, học 2 tiếng xong thấy mình như ở Mù Căng Chải đang tập làm văn. Cô bắt về nghe đài xem TV không bật phụ đề để luyện tai nghe; luyện cả cách ghi tóm tắt ý trong lúc nghe vì thi nghe môn này không chỉ đơn giản là hỏi đang nói về cái gì mà phải phân tích cả biện pháp nghệ thuật sử dụng trong đoạn nghe đấy. Tuần nào cũng bắt viết 1 bài văn nộp cô. Ví dụ học thứ 7 cô cho đề về nhà, thứ 5 phải gửi cô bài để cô chấm trước. Được cái lứa năm mình 1 dàn cũng có ý thức học, tư tưởng hơi truyền thống nên sợ bị trượt tốt nghiệp lớp 12 thì không làm được việc gì sau này nên mang tiếng đi học thêm nhưng làm bài rất đầy đủ, 1 phần vì cô giáo cũng có tướng dọa học sinh nên hội này sợ. Nói chung may mà có học thêm với cô ở ngoài thì điểm Anh văn của mình còn thuộc diện tạm chấp nhận được như thế chứ không cũng be bét lắm!

Môn Kinh tế kia thì không hẳn là học thêm, nhưng có đi học ngoài 2 lần. Ngày đấy có trung tâm TSFX với HSC in the holiday cứ nửa năm lại tổ chức ôn tập 1 lần thì đăng kí đi học nguyên 1 ngày 8 tiếng ở Sydney Uni. Giáo viên người ta mời về dạy là ông Tổ trưởng tổ Xã hội (Head of Humanities) ở trường Knox Grammar, cũng 1 trường tư xịn nổi tiếng ở Sydney, đi học được phát vài tập tài liệu với đề thi thử này nọ 1 xấp về nghiên cứu dần. Đi học với giáo viên trường khác mới thấy trường mình dạy đúng tào lao, giờ học là giáo viên mở nguyên quyển sách giáo khoa đọc từ đầu đến cuối chứ chả chỉ dẫn luyện tập gì. Còn trường người ta thầy cô chỉ cách học sinh đọc yêu cầu chương trình môn học, gạch đầu dòng này ví dụ yêu cầu học sinh hiểu và giải thích được ảnh hưởng của toàn cầu hóa đến vấn đề xuất nhập khẩu là hoàn toàn có thể thành 1 câu hỏi 5 điểm trong đề thi thì các em phải trả lời như thế nào, có những ý gì. Hay cách trả lời cho câu hỏi giải thích khác gì với câu hỏi đánh giá khác gì với câu hỏi so sánh, phân biệt. Môn này thì may là lứa trước các ông bà ấy cũng tự học tự tìm tài liệu, xong để lại cho đàn em 1 đống, mình với các bạn khác chia nhau đọc lấy đọc để lấy ý chuẩn bị cho 2 bài văn cuối, nhưng một phần không có ai luyện đề hay sửa từng câu chữ như với Anh văn nên điểm hơi đì đẹt. Nhưng chốt là vẫn được trên 80, mừng dễ sợ. Chứ lúc đầu xác định điểm trong trường cứ trừ đi 10 điểm ra điểm thi thật, may là thực tế chỉ chênh có 4 điểm!

Thực ra học thêm hay không tùy vào mục tiêu và điều kiện kinh tế, như mình có học thêm nhưng yếu tố “hạt dẻ” vẫn phải đặt lên hàng đầu, học thêm có ích thật nhưng bên cạnh đó về nhà vẫn phải tự học rồi luyện viết như điên. Ngoài ra thi lớp 12 bên này còn là câu chuyện từ hên xui chọn môn tới khả năng học của bản thân trong từng môn nên đầu tiên là phải chọn đúng môn phù hợp và cố gắng thi điểm thật cao. Như mình là vì Toán với Tiếng Trung cao quá nên kéo điểm vào Đại học lên hết đấy, chứ 2 môn xã hội kia điểm không ăn thua gì.

Ảnh: Internet

Du học cấp 3: Nên đi từ khi nào?

Bài viết chỉ áp dụng cho bang NSW và nước Úc.

Chả hiểu ăn ở như nào mà ngay từ khi ở nhà, mình đã hay được các phụ huynh hỏi chuyện thầy cô, học hành. Bố mẹ hỏi thì ít mà toàn phụ huynh khác hỏi ý kiến nhận xét thì nhiều. Các bác ấy chả bảo “Thu Hương nói năng gãy gọn bác còn biết đường mà liệu” nên cũng khổ thân tôi lắm cơ. Khoảng 1 năm trở lại đây mình có cơ hội được tiếp xúc với mấy mẹ đã và đang có con học cấp 3 ở Úc, được nghe những băn khoăn trăn trở của họ mà mình cũng chả biết nên như nào mới tốt, vì cơ bản hồi mình học cấp 3 ở Úc thì không thế và trẻ con thì chả đứa nào giống đứa nào nên không áp dụng đứa này vào đứa kia được.

Mình vẫn luôn ủng hộ 200% việc cho trẻ đi du học từ cấp 3, càng sớm càng tốt (đương nhiên gia đình phải đảm bảo tài chính ổn định trong thời gian dài, cỡ 7-10 năm, vì học phí cấp 3 trường thường với Đại học "chỉ" khoảng gấp đôi nhau thôi, nhất là đi Úc nữa thì đừng mơ học bổng, cũng đừng kì vọng gì vào chuyện con sẽ kiếm được tiền, dù ở Úc được đi làm, không thiếu việc và lương không thấp. Cấp 3 thì đứa nào cũng mài đít trong mấy quán ăn nhanh MacDonalds với KFC thôi, tuổi gì mới tới Úc đã được làm văn phòng, vào nhà hàng bình dân người ta cũng không nhận đâu). Mình đi từ lớp 10 đã được xếp vào dạng sớm, nhưng mình có thể cảm nhận được sự khác nhau cũng rõ ràng trong khả năng Anh văn, sự hòa nhập và cách suy nghĩ của bạn sang từ lớp 9, lớp 10 và lớp 11 (ở bang NSW thì không được vào thẳng lớp 12), nên tốt nhất là sang càng sớm càng tốt.

Sang sớm có cái lợi đầu tiên là chắc chắn khả năng Anh văn sẽ tốt hơn (đương nhiên tùy vào đứa trẻ có mạnh dạn giao tiếp không nhưng nhìn chung là tốt hơn). Không chỉ tốt về mặt ngôn ngữ (đúng chính tả, nói trôi chảy) mà kiến thức về văn hóa nội địa cũng chắc hơn, thông qua việc học hành ở trường. Lớp 9 lớp 10 môn Anh văn chương trình học là chung cho cả học sinh bản địa lẫn nước ngoài, trẻ con được học văn học Anh/Úc qua các thời kì, học làm văn, làm thơ, sáng tác truyện. Rồi học Lịch sử, Địa lý, Mỹ thuật, nghe nhạc, xem thời trang, v.v. của Úc nhiều hơn. Từ những kiến thức đó mà trẻ nó hòa nhập rất nhanh, nó có chuyện để tán gẫu với các bạn học cùng nên bản xứ quốc tế nó chơi được hết, không bị lẻ loi một mình. Rồi thời gian ở lâu hơn cũng sẽ hiểu biết về hệ thống xã hội, trước mắt là cái chuyện học hành của nó, lên lớp 11 là tự biết chọn môn này môn kia, lớp 12 tự biết đăng kí thi cử ngành gì trường nào, rất rõ ràng, bố mẹ thầy cô khó can thiệp lắm. Tức là công tác hướng nghiệp định hướng cho mấy đứa sang từ lớp 9 lớp 10 sẽ nhẹ nhàng hơn cho mấy đứa lớp 11 mới sang. Bạn mình nhiều người lớp 11 vừa sang chưa biết gì đã bị chọn môn, cứ quen kiểu Việt Nam học combo Toán Lý Hóa Sinh xong đến lúc học bên này thì ngồi khóc thét. Cứ kêu học cấp 3 ở nước ngoài nhẹ, đến năm 12 thi Đại học cũng cày như trâu khác gì đâu.

Còn 1 điều tốt nữa mà mình thấy từ bản thân, việc đi du học sớm có làm thay đổi quan điểm sống và cách nhìn nhận của đứa trẻ về Việt Nam, theo chiều hướng tích cực. Việc này thì chưa kiểm chứng số đông nhưng có 1 vài người bạn của mình đi Úc từ cấp 3 đến giờ đều không còn quá tôn thờ Úc, không còn quá thiết tha máu me chuyện ở lại Úc, bắt đầu cũng nghĩ đến những lựa chọn đất nước khác và cũng nhìn nhận Việt Nam khá tích cực chứ không chỉ đăm đăm vào toàn chuyện xấu ở quê nhà (ô nhiễm, tham nhũng, thực phẩm bẩn, blah blah). Như mình rời Việt Nam từ năm 14-15 tuổi, bây giờ với mình Việt Nam lại là 1 điều gì mới mình không biết nhiều (mà trẻ thì thích khám phá trải nghiệm mới), mình nhìn thấy ở đó nhiều cơ hội phát triển, đời sống vui vẻ, sôi động hơn hẳn ở Úc. Mình cũng có sự so sánh nữa chứ, ở Việt Nam đi làm thấy còn mua được nhà được xe, ở Úc giờ đến dân của nó còn kêu ầm lên không có nhà mà ở. Rồi ở nước ngoài phần lớn là vì thế hệ sau thôi nhưng trẻ con Úc, tố chất chúng nó cũng bình thường vừa vừa, đã thế lười chẩy thây, cứ nghĩ mình nói được tiếng Anh giỏi, mọi thứ đầy đủ rồi xong không chịu phấn đấu. So với các anh chị Đại học hay Thạc sĩ mới đi du học (dân đi học Tiến sĩ lại style khác nhé), những người có tiếp xúc với Việt Nam lâu hơn, thì các bạn đi nước ngoài từ cấp 3 giữ được cái lạc quan và sẵn sàng hòa nhập các thể loại môi trường sống hơn, bao gồm hòa nhập trở lại quê hương bản xứ.

Đi du học sớm có nhiều điều tốt là điều nhìn thấy được nhưng có những hệ lụy cũng rất nguy hiểm. 14-15 tuổi vẫn là trẻ con, còn non lắm nên nếu xa bố mẹ, xung quanh không có người sát sao kèm cặp, định hướng tốt, thì dễ sa đà vào lối sống buông thả của phương Tây, không phù hợp với văn hóa Việt. Thường học sinh từ Việt Nam sang sẽ khó vào được trường công chất lượng của Úc lắm, cũng chỉ học những trường công nhàng nhàng thôi, hay là trường tư kiểu 99% học sinh quốc tế như mình (kiểu như Ams cấp 2 thì không nhận, Trưng Vương, Giảng Võ thì xét lên xét xuống, mà nếu có vào thì cũng chỉ học lớp thường của nó thôi chứ lớp chọn thì không nhận học sinh quốc tế đâu). Như mình đi học ở Úc mà cứ ngỡ học trường quốc tế Việt Nam, cả khối 12 có 15 mạng thì 10 mạng Việt, giờ Anh văn thì đã không học chung với 2 đứa bản xứ rồi nên có mỗi cô giáo là tóc vàng hehehe. Những môi trường học này không phải là ưu tú gì nên các bạn học cùng, nếu chịu học thì là may mắn, còn không thì hên xui. Ví dụ trường cấp 3 của mình, mấy đứa bản xứ toàn thể loại đánh nhau bị đuổi học trong trường công, chơi với bạn xấu trong trường công không học hành gì bố mẹ sợ quá nên chuyển qua trường tư lởm khởm tít xa cho tách khỏi bạn xấu, bố mẹ li hôn chả quan tâm gì đến con nên cho nó học trường tư ít học sinh thì ít nhiều giáo viên sẽ để ý tới nó hơn trường công, hoặc nhẹ nhàng nhất thì cũng vì nó có learning disabilities (bị khó khăn trong học tập do bệnh tật, khuyết tật gì đó) nên không theo kịp trong trường công v.v. Mà các lớp bé lớp 9 10 thì phần nhiều là học sinh bản xứ (học sinh quốc tế Việt Nam, Trung Quốc phải lớp 11 mới sang đông), mà bản xứ toàn thể loại thể kia mà con mình không tỉnh táo tập trung thì hỏng. Học thì không học, cứ suốt ngày rủ nhau đi bar với club, hút thuốc, uống rượu, có khi chúng nó ngủ với nhau lúc nào không hay (sẽ không đến mức “bác sĩ bảo cưới” đâu vì chúng nó biết bảo vệ hết nhưng mình cổ lỗ sĩ nên quan điểm chuyện này không chấp nhận được ở trẻ con dưới 18). Chả thế mà chú giám hộ của mình có lần giật nảy mình vì 1 em gái Việt lớp 8 cùng trường mình, cũng chú làm giám hộ, sinh nhật nó tổ chức đâu ngoài sảnh khách sạn to lắm, xong nó uống rượu say bét để mấy thằng lớp lớn đưa về đâu như 1 2h sáng.

Thế nên giờ hỏi cho con đi du học từ lớp mấy là vừa thì cháu/em cũng chịu, không đưa ra lời khuyên cho các phụ huynh được. Càng sớm càng tốt, nhưng cũng nên là khi đứa trẻ đã cứng cáp. Ví dụ như là ở nhà nó đi học 1 mình mà xe cộ hỏng giữa đường, hay là nó lỡ đi đâu lạc đường nó biết tự xử lí được chứ không mở cái điện thoại ra gọi bố mẹ ơi cứu con. Trông thế thôi chứ mình có nghe chuyện rồi nhé, bạn mình ở homestay nhà ở khu cũng đồi núi, đi từ trạm xe buýt vào nhà cũng lên dốc rồi đi băng qua rừng này nọ, bị lạc đường xong đi gọi điện về cho mẹ ở Việt Nam. Và lúc đó anh ấy học lớp 11 rồi đấy. Còn về chuyện học hành thì đứa trẻ cần tự giác, cả năm phụ huynh không đụng gì vào sách vở của con mà đến lúc họp phụ huynh thầy cô không phàn nàn gì, tổng kết năm mà điểm của con vẫn cứ ở đúng sức học của con thì hẵng cho đi du học. Chứ không phải trường học nào ở nước ngoài cũng ổn ạ. Trường cấp 3 của mình, giáo viên thì vừa mới ra trường, hoặc vừa mới đến Úc được 1 2 năm, chưa có kinh nghiệm gì, điểm vào Đại học tính sao có khi còn chưa hiểu rõ đã bị quăng vào dạy lớp 12, ổng chả biết cái mô tê khỉ gió gì hết, thầy dạy run đằng thầy, trò học run đằng trò. Những trường hợp như thế mà đứa trẻ không tự giác học được thì chết dở. Cộng với môi trường nếu không lành mạnh, ảnh hưởng xấu tới con mình, thì lúc đó là thành mớ bòng bong luôn. Cho con về lại Việt Nam thì sợ ảnh hưởng tâm lí trẻ nhỏ, nó lại tự ti rụt rè thành trầm cảm cũng chết, còn cho nó ở Úc 1 mình không ai quản lí cứ lông bông thế cũng lo sốt vó lên.

Đấy nên ra các bậc phụ huynh liệu cơm mà gắp mắm! Nghĩ kĩ rồi hẵng cho con đi du học ạ!

Còn mình tẹo nữa phải phỏng vấn mẹ đây: sao hồi đấy lại liều thả cửa cho đi sớm thế nhờ?

P/S: Các bác thông cảm, chia sẻ hơi dài, sáng ra có tí nhập đồng =))