Âm nhạc và chính trị

Thu Phương là 1 “ca khó” của làng nhạc, bởi khó có thể xếp cô vào diện ca sĩ nào. Bảo cô là ca sĩ hạng Diva thì không phải, vì chẳng Diva nào đi hát “Kiếp đỏ đen” với “Cầu vồng khuyết” cả. Bảo cô là ca sĩ giải trí cũng không đúng, vì “Dòng sông lơ đãng”, “Đêm nằm mơ phố”, và mới nhất có “Giữ lại hạnh phúc”, cái thứ nhạc văn hoa ẩn dụ thế thì thách đố người ta chứ giải trí nỗi gì.

Còn nói cô là ca sĩ đi lên từ scandal thì cũng oan. Vì cái thời cô làm mưa làm gió thì chưa có những thứ công nghệ như bây giờ, ca sĩ nổi tiếng đều là những người có thực lực đàng hoàng. Còn nói cô là ca sĩ “sạch” thì càng sai. Vì nguyên cái scandal to nhất của cô thì các em các cháu bây giờ có đóng film sex hay nude vài trăm lần cũng chưa đủ sức tạo scandal kinh thiên động địa vậy.

Nhớ mang máng năm 6 tuổi, trong lúc đọc báo có tin Thu Phương, Bằng Kiều, Huy MC bị cấm biểu diễn, phát hành băng đĩa trong nước vì có phát ngôn nhạy cảm, bố than thở với mẹ: “Nhà nước mình cứ nghĩ nó là con công con phượng nên chiều quá.” Tôi tin là những khán giả yêu nhạc như bố mẹ tôi chẳng ghét bỏ gì ca sĩ cả, họ cũng chẳng quan tâm gì đến những chuyện động trời ấy (nhà cận nghèo lo chạy gạo ngày 2 bữa chẳng xong), chỉ đơn giản họ tiếc sẽ không còn được nghe những giọng ca đã gắn với tuổi trẻ của mình thôi.

Theo dòng chảy của đời sống, có cầu ắt có cung, hay đến 1 thời điểm nhất định thì “lá phải rụng về cội”, mật độ ca sĩ hải ngoại về nước tăng cao, và ca sĩ trong nước cũng đi hát ở nước ngoài như đi chợ. Cũng đã có những va chạm, tai nạn từ 2 phía những ngày đầu chập chững làm quen, đến mức Như Quỳnh phải “chạy trốn” truyền thông để về Mỹ trước dự định khi cô bị báo chí trong nước chê bai nhan sắc một cách phũ phàng. Hay Đàm Vĩnh Hưng, Lệ Quyên, cũng đã không khỏi bàng hoàng trước những biểu ngữ có ảnh mình với dòng chữ “đả đảo văn công cộng sản” tại hải ngoại. Nhưng chắn chắn, cả 2 phía đã đều mở cửa, mở lòng để đón nhận những tinh hoa từ phía bên kia mang lại.

Trở lại với trường hợp của Thu Phương. Năm 2015, cô chính thức đánh dấu sự trở lại của mình trong làng nhạc Việt với vai trò Huấn luyện viên của chương trình Giọng hát Việt. Được cũng nhiều, mất cũng không ít, đến mức người ta nói số cô ca sĩ này “ra đi nhiều tai tiếng, trở về nhiều tiếng tai”. Nhưng việc cô ấy được cấp phép để xuất hiện trên Đài Quốc gia VTV3 mỗi buổi tối Chủ nhật là cả 1 sự nỗ lực lớn của êkíp Cát Tiên Sa, và hơn hết là 1 bước tiến trong cơ chế quản lí văn hóa của nước nhà. Bởi những ca sĩ có “phốt” to như thế, cấp phép cho cô hát trở lại đã là tiến bộ trong tư duy quản lí rồi, còn cấp phép cho cô xuất hiện trên truyền hình to đoành như VTV thì là điều, ừm, cũng không ai nghĩ tới đâu.  

Lại còn bất ngờ hơn nữa, khi năm vừa rồi, trên chuyến bay Vietnam Airline từ Sydney về Sài Gòn, tôi đã có chút giật mình khi thấy đĩa nhạc của cô trong chương trình giải trí của hãng hàng không. Ừ thì Giọng hát Việt là chương trình xàm xí, Cát Tiên Sa muốn mời ai là việc của mấy ông bà làm giải trí. Nhưng hãng hàng không là bộ mặt của quốc gia, chuyện đâu đùa được. Vậy mà họ chọn đĩa “Phía nào đến chân trời” để cho vào chương trình của hãng, chọn nguyên cả đĩa nhạc, và không cắt xén bài nào. Chứng tỏ là thoáng lắm rồi. Còn những vị khách như tôi, cũng đã có 1 chuyến bay có cảm giác thú vị, êm ru hơn trên đường về nhà :)))

Và hôm nay, lại được thêm 1 lần bất ngờ nữa khi thấy Thu Phương xuất hiện trong chương trình Giai điệu tự hào tháng tới – 1 chương trình mang đậm tính truyền thống cách mạng ca ngợi Tổ quốc. Thiệt tình, nếu Giai điệu tự hào đã mời Thu Phương về hát, đã làm hẳn 1 số về nhạc sĩ Phạm Duy, thì tôi có dám mơ về 1 ngày bà Khánh Ly hát trên truyền hình, hay ông Ngạn về Việt Nam dẫn VTV không nhỉ?

Có gì đâu mà không dám mơ, vì nghệ thuật là phi chính trị, âm nhạc là không biên giới mà.

“Có từ bao giờ hàng me xanh ngát

Mà nay đứng đó cho em làm thơ

Con đường ta qua đến nay bao tuổi

Em qua trăm buổi, em lại nghìn lần

Mà sao bối rối khi cầm tay anh”

-Thành phố, tình yêu và nỗi nhớ-

https://www.youtube.com/watch?v=d5Ww-lzuuHg

"Tháng 6 trời mưa" - vài suy nghĩ cá nhân về ca sĩ hải ngoại thế hệ "mới"

Tôi gọi họ là ca sĩ hải ngoại thế hệ "mới", bởi họ mới đi nước ngoài sau này, khoảng đầu thập kỉ 2000s, khi đã trưởng thành và có tên tuổi từ nhạc nhẹ trong nước; và cũng để phân biệt với các danh ca hải ngoại như Khánh Ly, Lệ Thu, Thanh Hà, Trường Vũ, Thái Châu, v.v. 

Trong các ca sĩ đi hải ngoại sau này, không thiên vị, nhưng với tôi, chỉ có Thu Phương và Trần Thu Hà là có sự thú vị. Mợ Hà không thể mang phong cách "Dệt tầm gai" đi nước ngoài được thì mợ chiều khán giả hải ngoại bằng "Quê nhà", "Chị tôi" - những sáng tác "dễ nghe" của nhạc sĩ Trần Tiến, và thêm một vài bài hát xưa như "Nỗi lòng người đi", "Người em sầu mộng". Còn bao tâm trí, sáng tạo, mợ để dành cho khán giả trong nước và chiều họ bằng thứ âm nhạc cập nhật, hiện đại như album "Bản nguyên" chất lừ. Có lẽ thế nên ở thị trường hải ngoại, cái tên Trần Thu Hà không nóng, không phải là vedette của các sân khấu hải ngoại dù mợ là Diva được làng nhạc công nhận đàng hoàng. Thỉnh thoảng thấy mợ xuất hiện trên Thúy Nga Paris By Night, sô chậu cũng ở mức vừa phải (5 năm tôi ở Úc mà chưa thấy cái poster nào có tên Trần Thu Hà hết). Nhưng mợ vẫn có những sự chuyển mình đáng nể, chứ không lười thay đổi (trong âm nhạc) như phần lớn các ca sĩ đã định cư tại hải ngoại. Còn mợ Phương vẫn cứ nổ "Bang bang" rất to và rất khỏe, vẫn bùng bùng với liên khúc "Quê hương tuổi thơ tôi" mỗi buổi trình diễn. Đổi vị thì mợ hát nhạc xưa hay phá hẳn suy nghĩ của khán giả về lối hát nhạc xưa (như bài "Tình hờ", "Tình bơ vơ"), hát nhạc trung lập ("Hà Nội 12 mùa hoa", "Thư pháp"), hay hát nhạc tình thời nay ("Trăng dưới chân mình"). Đổi vị nữa thì mợ "đánh tá lả", làm giám khảo các cuộc thi âm nhạc. Và mợ đã làm rồi, 3 năm ngồi ghế giám khảo VStar của Thúy Nga và năm ngoái về làm Huấn luyện viên Giọng hát Việt trong nước.

Bởi vậy với khán giả thì 2 cái tên trên hot hơn so với thế hệ ca sĩ cùng thời, và hot nhất so với những ca sĩ đi hải ngoại, vì ít nhiều ở họ luôn có những sự mới mẻ để trình làng công chúng, dù gạch đá họ nhận lại cũng đủ sức xây cái biệt thự to đùng.

Còn lại thì, những cái tên như Bằng Kiều, dù vẫn hot nhưng âm nhạc của cậu không mới, ngoài chất giọng hát cái gì cũng hay ra. Có thể người ta thấy cậu thổi hồn vào nhạc xưa một chút gì đó văn minh, nhưng với khán giả thì họ cứ nghe mãi "Thao thức vì em", "Phút cuối", "Nơi tình yêu bắt đầu", cũng đã gần chạm ngưỡng nhàm. "Hoa hậu" của Sao Mai Điểm Hẹn 2004 Nguyễn Hồng Nhung sau scandal thì giờ chỉ hát trong cộng đồng Việt kiều các nước và vẫn chưa có sản phẩm nào thực sự "ra tấm ra món". Chàng opera Đình Bảo của AC&M chuyển sang hát nhạc xưa với nhạc thánh ca, còn thứ âm nhạc tươi mới hồn nhiên như "8 con ngỗng con" đã trở thành kỉ niệm.

Và hôm nay, khi thấy Thúy Nga post video có tên "Tháng 6 trời mưa", tôi đã không giấu được tò mò phải nghe ngay. Phần vì tựa bài hát phù hợp với không gian bão bùng của Sydney bây giờ, phần vì lâu lắm rồi không được nghe cô Ngọc Anh 3A hát. Cổ vẫn vậy, gương mặt, dáng dấp vẫn là Ngọc Anh trong trí nhớ, vẫn cái cách ăn mặt hơi ngồ ngộ với cái giọng khào khào trầm khàn đặc biệt. Nhưng thứ cảm xúc tôi muốn tìm của "Em ơi Hà Nội phố", của "Điều giản dị", hay cả của "Mong ước kỉ niệm xưa" đã khiến con bé 4 5 tuổi ngày đó dán mắt đắm đuối xem TV, có lẽ, giờ cũng khó lòng thấy lại được.

Môi trường sống của những người ca sĩ ấy đã thay đổi, đối tượng khán giả họ phục vụ nhỏ lại và có thói quen nghe nhạc rõ ràng nên buộc họ phải thay đổi. Vì suy cho cùng, ca hát cũng là một nghề, ca sĩ cũng phải lắng nghe nhu cầu thưởng thức của khán giả, và làm đầy nồi cơm nhà mình trước khi có thể toàn tâm toàn ý cho những thử nghiệm phá cách. Cũng chẳng có gì phải thắc mắc cả, vì họ lựa chọn thay đổi để có một cuộc sống (phần nhiều về mặt xã hội) tốt hơn. 

Chỉ là, trên cương vị khán giả, có một chút tiêng tiếc nào đó cho những giọng ca đẹp ấy.....